xoves, 15 de xuño de 2023

ENTREVISTAS

ENTREVISTA A HOMES QUE AMAN A MÚSICA

ENTREVISTA A RUPERT TWINE

 

(Rupert Twine. Foto feita por Charo Soto durante un ensaio na facultade de Ciencias da Educación da Coruña)

 

(O texto é a trascrición dunha charla que mantivemos co señor Twine unha servidora, Mª R. Soto e Tana Rama, como axudante na gravación; Tana Rama é membro do Coro da UDC e foi no seu día alumna do noso Instituto).

 

MªR.S.: Moitas grazas, prezado señor Twine, por concedernos parte do seu ocupado tempo. A primeira pregunta é de rigor, case obrigada. Onde fixo vostede o bacharelato? Garda algunha lembranza especial do profesorado?

 

-No me acuerdo mucho del bacharelato… ¿15 e 16 años? Tercer, cuarto año antes de marchar a la Universidad… Los hice en Escocia (aunque yo nací en Inglaterra pero nos trasladamos siendo yo niño, a Escocia por el trabajo de mi padre), en Perth. ¿Recuerdos? Recuerdo mucho el viaje con el departamento de Arte, cuando fuimos a Amsterdam y me compraba bebida la profesora de arte… qué loca, diríamos hoy probablemente, pero hay que tener en cuenta que era la Escocia de principios de los 80. Luego fuimos también  con la pretensión de conocer el arte de Sicilia, y sí, vimos un poquito… ¿Otros profesores? Había también un profesor de arte que era muy cercano y quería conocer la faceta humana de los alumnos…

-Vostede, no que nós sabemos, é un ser polifacético: dirixe o grupo Ludus Tonalis, dirixe o Coro da Universidade da Coruña, é un gran pianista, compositor… Con que faceta se queda?

-Bueno, no entiendo muy bien tu pregunta, pero si nos imaginamos por un momento que tengo que irme a una isla desierta y me obligan a escoger, supongo que me llevaría un piano y probablemente los 48 preludios y fugas de Bach.

 

(Portada do disco RISEIRO, onde atopamos composicións tradicionais galegas e composicións creadas por Blanca Padín e Rupert Twine)

 

-Unha boa proba da súa integración na nosa terra é o seu fino coñecemento do noso patrimonio cultural: por poñer só un exempliño, no seu disco Riseiro podemos gozar de letras pertencentes ao cancioneiro tradicional galego mais tamén ao romanceiro… Custoulle moito integrarse? Quizais bote en falta algo da vella Caledonia, a gastronomía, a Flor de Escocia, a voz da gaita matria ou patria? Díganos, por favor.

-No me costó nada, en absoluto, integrarme aquí. Realmente vine aquí por amor y entonces, qué más se puede decir, con amor se puede superar todo. Nunha he tenido ningún tipo de…

_Nostalxia?

-… roce. ¿Nostalgia? Sí, cuando vivían mis padres pensaba más en Escocia pero desde que se fueron a un lugar mejor dejé de sentir esa nostalgia. Yo vivo aquí… yo la verdad es que me considero coruñés. Gallego… menos, aunque me encanta lo que es Galicia, tantos sitios distintos, tantos aun por descubrir, pero no me considero español, por supuesto. Eso ya es algo más grande y no tengo pasaporte español tampoco. Soy británico porque tengo ese pasaporte, pero no me interesa nada la monarquía ni tampoco pertenecer a un Estado. Pero bueno, pertenezco, sí, porque estoy en la sociedad.

(Parte do Coro da UDC durante un ensaio na NORMAL, magnífico e diáfano espazo que a UDC pon á disposición do coro. Foto feita por Charo Soto)

 

-Para o Coro da UDC vostede selecciona composicións variadas: compositores ponteareáns, compositores do Renacemento español coma Tomás Luis de Victoria, anónimos italianos renacentistas, ou italianos barrocos coma Casciolini, algún fragmento de F. Schubert etc. Pero cales son realmente os seus favoritos? E que nos di da tradición coral aquí na península, hai moita diferenza a respecto da tradición coral do seu país?

- Con respecto a los compositores ponteareáns, parece un pueblo que tiene algo especial en el agua, tantos músicos buenos… la familia Groba… Y Julio Domínguez, también de Ponteareas, ha hecho un trabajo fantástico aquí en Galicia y poco reconocido, hay que decirlo. Hemos cantado composiciones suyas, como Da rosa rosiña. Si me preguntas qué música me gusta más, es difícil concretar. Me gusta la música medieval, sí, de la Escuela de Notre Dame: Perotin, Leonin e Machaut. E Philippe de Vitry... Ah!, esa escuela me parece fascinante. Y bueno, está la música medieval de aquí… Las Cantigas de Martín Codax, todo eso, esa posible conexión medieval, es sumamente interesante. Hay un gran experto sobre este tema, uno de los expertos en la obra de Martin Codax, el portugués Manuel Pedro Ferreira, que conoce el tema muy bien. Y también me gusta, como no, la música más contemporánea, de los siglos XX y XXI. Me gusta el jazz… Y la música clásica… Stravinsky, por poner un ejemplo, que siempre hacía guiños con el jazz, compartían experiencias sonoras.

(Parte do coro da UDC no concerto de Nadal na Mestranza, sé do Reitorado da Universidade coruñesa. Foto feita por L. González)

 

Sobre la tradición coral de la que hablabas, es cierto que hay buenos coros en las iglesias. También en las escuelas solía hacerse hincapié en la lectura de los textos musicales… Yo recuerdo que en la radio emitían un buen programa de música y teníamos que oírlo en silencio para luego reproducir esa música. El silencio creo que es fundamental para el aprendizaje. El silencico, el prestar atención…

-Este ano, 2023, cúmprense vintecinco anos desde a fundación do grupo LUDUS TONALIS. Fáganos un breve resumo dos logros obtidos, do seu grao de satisfacción acadada.

-Pues sí, se cumplen 25 años de la fundación de esta agrupación. Pero, realmente, todos los méritos de la fundación de LUDUS TONALIS se deben a mi mujer, Blanca. ¿Quién dijo que detrás de un gran hombre hay siempre una gran mujer o una mujer todavía más grande? Es una frase ya asimilada por muchos grandes pensadores pero sigue siendo válida. ¿Logros obtenidos? Siempre ha sido un principio del grupo estrenar obras inéditas, algunas mías, o también de otras personas. Y lo sigue siendo. Lo de los principios por los que regirse puede acabar por reducirte a un espacio pequeño… no me gusta demasiado, en este sentido, ser flexible, pero hay que serlo. 

(Foto tirada de Internet)

 

-Unha servidora foi ver a actuación do voso grupo este verán pasado á sé da Fundación Barrié, interpretastes con mestría obras ganadoras no concurso aquel…, eu quedara encantada…

 


 

-Bueno, sí, ese es mérito claro de mi esposa, que logra el apoyo necesario de esas instituciones… Instituciones que en los tiempos que corren no están por la labor… Confiemos en que se celebre una cuarta edición. Porque, vamos a ver, se hace todo en gallego, todo… Es tan obvio que deberían apoyar iniciativas como esta. Se fomenta la creación de cosas nuevas… ¿Grado de satisfacción? Yo no diría grandes satisfacciones, en absoluto… En este sentido, yo siempre pienso en el poema If de Kipling…

-Cal?

-If… ¿No lo conoces? Una amiga mía, Clara Jelihovschi  Panas, lo ha versionado en cinco lenguas y lo canta… Tocaba el tema un poquito Juan Manuel de Prada, un escritor que suelo leer los domingos, en un artículo sobre el recital de un pianista en Madrid, hablando del artista, de cómo no se le deben de subir a la cabeza los aplausos ni los elogios. Exacto. Vuelvo al poema de Rudyard Kipling: tienes que mirar el triunfo como el fracaso como lo mismo, dos caras de la misma moneda.

-Cales son as perspectivas de futuro?

-Pues seguir trabajando. El arte, la música son fuentes inagotables de inspiración. Y la satisfacción de la que hablábamos antes, la satisfacción se puede obtener simplemente por el hecho de seguir. Seguir a pesar de las dificultades que siempre hay y que son parte de todo. Pienso que a veces los celos o problemas similares de los artistas vienen de la imposibilidad de desarrollar sus talentos. No sé…, si viviésemos en una sociedad donde se fomentase como es debido toda curiosidad artística, eso sería bueno para el estado emocional y también para la economía… En un futuro próximo sería magnífico poder celebrar los 25 años de LUDUS TONALIS con un concierto que reuniese a todas las personas que han cantado en el grupo. Serían recibidas con los brazos abiertos.

 

(Foto tirada de Internet)

 

-Que está lendo arestora?

-Desgraciadamente leo bastante poco. Antes me he referido a Juan Manuel de Prada. Y Arturo Pérez Reverte, también me gusta. Pero sobre todo leo partituras. De hecho, intento tocar desde hace años un preludio y fuga de Bach, por lo menos uno al día. Y si un día no puedo pues toco dos al día siguiente y luego, si pasa una semana sin que los toque, a la próxima toco diez a la vez… Leo algo de poesía, eso sí. Y he leído mucho en mi juventud. He disfrutado de Grandes Esperanzas  de Dickens… También estoy buscando, en estos momentos, una versión de la cantiga número 100 de Santa María, de Alfonso X (Santa Maria, strela do dia…) para cantar en el coro universitario. Sé que la literatura es algo que engrandece la mente, pero no hay tiempo para todo. Para el futuro…

-Moitas grazas pola súa amable dispoñibilidade para connosco. Non nos queremos despedir sen transmitirlle un saúdo aos seus dous fillos, alumnos no seu día do ‘Eusebio da Guarda’. Que o futuro lles sexa e nos sexa propicio!

 

(Foto atirada de Internet, vinculada á saída do disco GRILANDA)

 

 

mércores, 31 de maio de 2023

AS GRANDES DAMAS DO ENSINO

AS GRANDES DAMAS DO ENSINO

 

María Isabel Ruso de Lago

 

(Fotografía feita por Xurxo Lobato. Figura no libro editado polo Concello "ROSTROS da Coruña")

 

Hoxe queremos dalgunha maneira homenaxear unha das grandes damas do ensino que estiveron e neste caso, aínda están, no Instituto ‘Eusebio da Guarda’. Trátase de María Isabel Ruso de Lago, catedrática de Xeografía e Historia e actual directora do centro. Unha servidora formou parte durante oito anos do seu equipo directivo e chegou a poder xulgar de preto algunhas das que, sincera e honestamente, consideramos virtudes máximas de Isabel como persoa. Non digo que sexan as únicas mais xulgo que son pinceladas que poden axudar a enmarcar a súa humanidade. Mª Isabel Ruso é leal: nunca, ao longo de todos eses anos, faltou á palabra. Se alguén lle comunica unha confidencia, un segredo, unha información sensible e lle pide que quede inter nos, dígovos que dela non sae. A integridade é a segunda virtude. Unha vez un pai agradecido entrou no despacho de Dirección cun galano digamos excesivo e ela díxolle que se lle quería agradecer algo (algo, engadiu, que tería feito non só polo seu fillo senón por calquera outro estudante nunha situación ou circunstancias paralelas), abondaba cunhas flores ou talvez unha pequena caixa de bombóns. E foi absolutamente firme, cordial pero firme. Unha servidora estaba presente e dá fe. Cando aquel proxenitor se foi, Isabel díxome: Meu pai era así: cando viviamos en… e axudaba -porque podía, polo cargo…- a xente de toda condición social, había veces que lle querían dar isto e aquilo, cousas que entraban por unha porta e saían pola outra. Honramos nisto os nosos, os que nos souberon educar. Recordo perfectamente relembrar con ela neste sentido ao avó Manuel: na súa oficina da estación do tren aquí na Coruña había uns lapis alaranxados que escribían coma con tinta azulada e unha vez que lle pedín un para min contestoume moi serio que eran propiedade do Estado e que todo aquilo que era de todos eu debía comprender que era sagrado.

 

(Esta fotografía forma parte da publicación "Xeografía Humana da Coruña" de Chema Ríos)

 

Isabel Ruso de Lago ocupa a dirección do noso instituto dende o 1 de xullo de 2008. É a terceira directora (tras María Muruais Lamas e María José Martínez Girón) desta institución pública. Con anterioridade, dende o 1 de xullo de 2005, foi vicedirectora na nosa casa. O seu primeiro destino profesional fora a Universidade Laboral, onde estivera dous anos; logo pasara ao IES ‘Alfredo Brañas’ de Carballo, onde exercera a docencia durante doce anos. De Carballo á Coruña, ao IES ‘Eusebio da Guarda’: chegou mediante unha permuta provisional que se fixo definitiva o 1 de setembro de 2003.

Desde 2017 é presidenta da Asociación de Directores de Institutos de Educación Secundaria de Galicia.

Este Instituto está sempre aberto á cidade. E con Isabel Ruso iso segue sendo unha verdade. Desde que ela forma parte do equipo directivo presentáronse libros: La Coruña bajo el reinado de Fernando VII la burguesía comercial de Mª Consuelo Mariño Bobillo (2009); Picasso Azul y Blanco. A Coruña: El nacimiento de un pintor, de Elena Pardo e Rubén Ventureira (2014); O INSTITUTO DA GUARDA da Coruña 125 anos de historia, Mª Isabel Ruso e Mª Rosario Soto (coordinadoras) etc.

 

(O deseño do prato correu a cargo do  catedrático de Debuxo naquel momento, o prezado colega Raúl Trillo Docampo)

 

Tamén se rodaron programas (por exemplo, un capítulo de Ben Falado da crTVG, en 2008, en que Xesús Ferro entrevista no salón de actos a Carme López Taboada e Mª Rosario Soto, ambas as dúas profesoras do centro e coautoras dun dicionario fraseolóxico) e películas, como por exemplo, Emilia Pardo Bazán, la condesa rebelde, de Zaza Ceballos (2012). Relembra Isabel que se rodaran secuencias nas escaleiras de mármore, montaran o “Café Gijón” no salón de actos e foran utilizadas as aulas 12 e 13 como camerino para os figurantes. O filme tamén se presentou en sociedade no instituto. E rodouse unha pequena parte da miniserie Contou Rosalía de Zaza Ceballos  e guión do noso prezado compañeiro dos tempos da facultade, Raúl Veiga Rouriz (2018). Desta vez na sala de profesores se montara a dirección do xornal “O Ideal”. Tamén se gravaron na nosa casa varios spots ou anuncios publicitarios e este ano en que se cumpren 50 do falecemento do que fora alumno do centro, Pablo Picasso, estanse a gravar varios documentais sobre o malagueño: un para a Xunta de Galicia, un para uns chineses e un italiano a través do Consorcio de Turismo, dous máis para a TVE, local e nacional.

(Transformación da Sala de Profesores do Instituto; no filme "Contou Rosalía" é o despacho do director do xornal 'O Ideal').

 

 

Isabel, como máxima representante da Comunidade Educativa do noso Instituto, soubo sempre cultivar as relacións institucionais, independentemente dos cambios políticos: coa Deputación (que nos ten publicado varias revistas Alén da Chuvia [permitídeme abrir aquí unha pequena fiestriña ao mundo da imprenta da Deputación: un saúdo e os mellores desexos dunha feliz vida de xubilado para o señor Suárez, que dirixía ese mundo impresor con mestría... e outro saúdo ao señor Cobas, grande ilustrador], así como o libro dos 125 anos), coa Real Academia Galega (outra fiestra luminosa aquí, por favor: Luz Pozo sempre soubo estar nas nosas efemérides culturais, Méndez Ferrín como Presidente académico celebrando estar connosco, no que el chamaba o Paraninfo case que por excelencia coruñés...), co Goberno Municipal… En concreto, nos últimos anos, a alcaldesa da cidade, Inés Rey, recibiu o alumnado cos mellores expedientes académicos (afortunadamente sempre temos algún) e os que veñen de Verona para participar no intercambio de 1º de bacharelato. Ademais, dona Inés acaba de presidir a entrega de premios do Concurso Literario Rita Suárez Amado. De todas formas hai que dicir que tamén os gobernos anteriores foron moi xenerosos connosco. O mesmo podemos dicir da Consellería e da Deputación, polo xeral atentos coas nosas solicitudes. Co resto das institucións (Arquivo e Biblioteca municipais, Asociación da Prensa coruñesa…) a nosa relación foi sempre cordial, de colaboración.

 


 

Sendo Isabel Ruso directora logrouse para o Instituto a merecida categoría de Centro Histórico: Educación asina a adhesión do IES ‘Eusebio da Guarda’ á rede de institutos históricos do Museo Pedagóxico de Galicia o 18 de maio de 2011, sendo Conselleiro Xesús Vázquez.

 

(Foto da graduación do ano 2023)

 

E lógrase finalmente, tras varias promesas incumpridas por parte de uns e outros, a renovación física do edificio. Un cálculo aproximado do investimento total dános a cantidade de 1,5 millóns de euros. Os traballos centráronse na eficiencia enerxética: cambio á tecnoloxía led nos dous edificios, illamento térmico das fachadas (trasdosado e sistema SATE no chamado pavillón novo e saneouse o edificio antigo, substituíron o revestimento sobre os muros da pedra e limpáronse as zonas á vista), ventás novas no edificio de Riazor e nos patios interiores do edificio antigo. Amais diso, pintáronse ambos por dentro e por fóra, repuxéronse partes danadas nas cubertas e renováronse as baixantes por unhas novas de cinc.

Podiamos poñer aquí o ramo cos logros principais do alumnado durante este período mais hai suficiente información tanto na prensa como na páxina web do Instituto (incluso a través deste blog informamos de vez en cando dos éxitos con que nos alegran a vida as mulleres e os homes que estudaron no ‘Eusebio’ e hoxe brillan con luz propia no mundo). Así pois, preferimos poñer o ramo cos escritos, coas publicacións de María Isabel Ruso.

En 1986 e baixo a dirección de Xosé Ramón Barreiro, de quen Isabel foi alumna, fixo este traballo: “El movimiento Universitario en Galicia a través de la prensa gallega. 1968-1975”.

En 1988: “Estudio sobre demografía urbana en el Antiguo Régimen: La Coruña, 1600-1820”, en Ensaio histórico:  Evolución demográfica de la ciudad de La Coruña en el Antiguo Régimen: 1600-1820. La Coruña y su entorno. Seis ensayos históricos.  Ed. Colectivo de Investigación Histórica Vedia y Goosens. 1988 (este artigo formaba parte dun traballo de investigación dirixido pola relembrada Ofelia Rey Castelao).

En 2013 publica: “O instituto da Coruña”,  Eduga: revista galega do ensino, Nº. 66, 2013.

En 2016 publica: “Espazos de formación de Pablo Ruiz Picasso: O Instituto da Guarda, 1891-1895”, en O INSTITUTO DA GUARDA da Coruña 125 anos de historia. Deputación da Coruña.

En 2018 colabora na publicación da Xunta de Galicia (MUPEGA), Homo Sapiens, transmisor de coñecemento. Saberes humanos a través do patrimonio nos Institutos Históricos de Galicia.

En 2021: “Modesta Goicouría. O seu legado mantense no Eusebio da Guarda”, en Cidade das mulleres. Veciñas ilustres da Coruña, Vol. 1. Colección Noroeste, Asociación de la Prensa de La Coruña e a Fundación Wenceslao Fernández Flórez, coa  colaboración do Concello da Coruña.

Agradecemos a Isabel Ruso de Lago a súa xentileza e xenerosidade á hora de facilitarnos datos e fotografías.