Entrevista con mulleres que aman Galicia I
Entrevista á arqueóloga Purificación Soto Arias.
https://www.gciencia.com/naturaleza/paseo-virtual-poblado-san-cibrao-las-multiverso-galaico/
(Reconstrución da entrada con torres defensivas de Lanobriga. En:
A conversa, un tanto informal, amable, ten lugar en agosto deste ano, nunha tarde de calor na aldea, en Trasdeza. Agradecémoslle á arqueóloga coruñesa a súa dispoñibilidade e paciencia. Primeiro gravámola e logo transcribímola.
Mª R. Soto: -Vólveme falar, Puri, das diferenzas entre os castros lucenses e os bracarenses, por favor.
P. Soto: -Pois o que che comentaba aí atrás, si, é que hai unha serie de parámetros que caracterizan e que diferenzan unha área doutra. Tradicionalmente, o máis tradicional, o que está nas publicacións máis antigas, é que os castros da área bracarense son máis grandes, ocupan máis hectáreas, teñen sistemas defensivos e portas máis monumentais…, polo tanto, tradicionalmente e na litaratura científica falouse de oppidum, de oppida[1], é dicir, que un castro podía ser un oppidum, sendo esa mesma literatura moi contraria a falar de oppidum na zona lucense, porque, efectivamente, ocupan menos hectáreas, son aparentemente máis pequenos… Ese é un dos elementos fundamentais. O outro [interrupción].
-Pero Elviña é enorme.
-Elviña é “enorme” desde hai pouco tempo [sorrí]. Cando se publica isto [a literatura científica tradicional á que se alude] Elviña é unha croa relativamente pequena… [interrupción]
https://revistascientificas.us.es/index.php/spal/article/view/28494/26183
( Elviña. En:
-As súas torres defensivas…
-… non apareceron ata hai dez ou doce anos, ese é o problema…, un pouco máis, nos noventa… a finais dos 90, cando empeza o proxecto Artabria, daquela determínase q Elviña é un castro…
-Un oppidum.
-… un castro xigantesco
-E o de Viladonga non é tamén xigantesco?
-Bueno, non. Son máis ben pequenos. Pero ao de Viladonga lle está pasando exactamente o mesmo, que se están descubrindo liñas defensivas exteriores que o están colocando noutra…
-…dimensión.
-…morfoloxía, noutra dimensión. O outro elemento diferencial que é moi notable e que, claro…, é a escultura. Hai unha concentración moi clara e de elementos de escultura exenta e tamén arquitectónica, concentrados na área bracarense fronte á lucense. A lucense participa tamén un pouco dos castros astures, eh? Astures e lucenses teñen trazos en común pero logo tamén son diferentes entre si. O terceiro elemento [diferencial] son por exemplo, elementos de arquitectura monumental como son as saunas rituais, non si?, que claramente se concentran na bracarense. Hoxe en día, ben, xa se coñecían as saunas da zona astur, incluso castros con dúas saunas, como pode ser Coaña ou…
(Castro Sarridal, Cedeira. Foto tirada de Internet)
-E o de Ortigueira, que ten, unha?
-Si, tamén. Nos anos 90 empezaron a aparecer as saunas…, empezaron a escavar castros na Mariña lucense e na ría norte, nas Rías Altas, na Coruña pero na parte norte e empezaron a aparecer… Espasantes e… hai un en Viveiro, a ver se son quen de dicilo…
-Covas?
-Non, A Atalaia. Aí hai unha que non se pode visitar, que quedou enterrada pero que era monumental, porque amais apareceu o sistema abovedado, pero non se consentiu que se escavara. Presión urbanística, unha pena. Ficou enterrada. Pero hai máis…
-Cantos haberá así… [sitios arqueolóxicos suxeitos á presión urbanística].
-Si… [volve á enumeración de castros con sauna] Fazouro… Agora está a de Castañoso, cerca da Fonsagrada…
-Que bonitos nomes…
-Si. Entón, e xa moito máis recentemente, nuns traballos de restauración en Borneiro apareceu a pedra que se adoita chamar ‘formosa’ polo seu elemento decorativo, faise extensible [a adxectivación] a todas, as astures non son formosas mais son pedras con esa hucha[2] de entrada igual… Pois esa pedra plana, en esquisto[3] …
-E chámase hucha? A entrada pola que apenas cabe unha persoa reptando?
-Si, ese é o xeito tradicioanal de entrada. Pois apareceu unha en Borneiro, en tarefas de restauración e apareceu nun control o encaixe onde ía, que é unha estrutura enorme, a pé de muralla e colocada de forma moi parecida a todas as que apareceron na área norte… E a controversia veu dada porque esa estrutura, pasado o tempo, cando os castros perden a estrutura do Ferro [da idade do Ferro] e pasan a ser galaico-romanos, empezan a romanizarse, a arquitectura cambia e ese proceso evolutivo tardouse en entender, non sei por que, na bibliografía… Academicamente custou moito… Interpretábanse os castros sempre desde a fase final que é a… a que non é xa castrexa, a romana, galaico-romana, a romanizada. As arquitecturas, os lugares rituais, incluso as murallas, perden obxecto…
-Pero Borneiro é un castro, polo que eu sei, moi antigo, pouco romanizado…
-Pero chega ata a romanización.
(Castro Borneiro. Foto tirada de Internet)
-Chega igual…
-Claro, chega igual, e se chega… non fai falta que chegasen os romanos: cambiou o sistema socio-económico. E daquela ti cambias con el.
-Claro.
(Foto tirada do artigo de García Quintela amentado na nota 2)
-Non hai volta de folla. Non se trata de que haxa moito, se había unha vila enriba, se se romanizou fisicamente, se formaba parte do sistema socio-económico do imperio ou non… Toda a economía cambiou e con iso eles también deixan de construír en certa medida e o que deixa de ter sentido durante o período galaico-romano é o sistema defensivo: abandónase, pérdese, xa non se coida porque deixa de ter obxecto.
-A pedra da que estás falando de Castro Borneiro é a que Ana [Ana Romero Masiá[4]] chamaba ‘forno’…
(Do artigo de García Quintela)
-Si. Mellor dito, a pedra non; en realidade ela nunca chegou a ver a pedra. A pedra é a que lle dá carácter ritual e de sauna á estrutura e, ademais, ten unha forma similar, a estrutura é moi similar a todas as do norte e o emprazamento, que tamén é outro elemento importante, tamén é diante dunha das entradas. Por iso aquí [refírese a Montes Claros, A Laracha] eu púxenme moi contenta a escavar diante dunha entrada. Realmente eu gardaba a esperanza…
[Agora Purificación Soto empeza a falar de Montes Claros, tema que deixamos para a próxima entrega].
https://arqarqt.revistas.csic.es/index.php/arqarqt/article/view/285/539) 
(Fonte:
[1] oppida en latín é o plural de oppidum.
[2] Probable castelanismo pola semellanza coa rañura no peto (gal. peto = cast. hucha). Refírese a arqueóloga á pequena abertura semicircular que se atopa na parte inferior dunha pedra formosa. Un artigo interesante e enriquecedor sobre o tema das saunas castrexas é este: García Quintela, M. A. 2016: “Sobre las saunas de la Edad del Hierro en la Península ibérica: novedades, tipologías e interpretaciones”, Complutum, 27 (1), pp. 109-130. https://doi.org/10.5209/CMPL.53219.
[3] Refírese á lousa, a rocha de cor gris ou negra, que se divide facilmente en láminas.
[4] Relembremos que Ana Romero Masiá é a primeira muller en dirixir unha escavación arqueolóxica en Galicia. E ese fito histórico acadouno ao poñerse á fronte dos traballos no Castro de Borneiro nos anos 80.
