xoves, 19 de outubro de 2017

GALICIA INMORRENTE



HOMENAXE Á SUFRIDA TERRA.


ALGÚNS RITOS PROPICIATORIOS DA AUGA

(Foto tomada da prensa do luns 16 de outubro en Internet. A foto é de Delmi Álvarez. Cadea humana na provincia de Pontevedra) 

(Foto tomada da prensa do luns 16 de outubro. Cadea humana en Vigo. A foto é de M. Moralejo)


Non é un tema doado de enfocar, está quente aínda. Queima e doe. Doen as mortes, o primeiro. Unha forma de morrer tan arrepiante, ademais. A propósito das dúas defuntiñas, comentábase na familia, que duro ter que abandonalas para salvar a propia vida, pero se fose a miña filla eu tíñao clarísimo, vaite e non mires atrás, sálvate ti, que eu xa vivín moito. Acode á nosa mente a imaxe arquetípica daquel heroe, forte, en plenitude, que colle ao pai ao carrelo –como din en Valdeorras- e condúceo fóra da cidade en chamas, por pasos subterráneos: son Eneas e Anquises, e a cidade é Troia, como imaxinabades. Outro home morreu querendo salvar o gando: tan importante é a facenda para algúns galegos... Outra páxina inmorrente nos vén á cabeza, aquela de Castelao onde os paisanos renden case culto á vaquiña... Hai tantas diferenzas aínda entre os dous mundos de Galicia, o urbano e o non urbano. Quixera ser socióloga ou psicoanalista social e penetrar no corazón ou na mente, non dos que incendian –que algún haberá tamén- por causas crematísticas, intereseiras, senón daqueles que incendian sen dó de nós, coma se non tivesen nada que perder, coma se unha desesperación ancestral –case suicida- os posuíse, non podo entendelo e hai que evitar que a dor sexa máis poderosa cá esperanza. Que debemos sentar en consello, en Parlamento, e procurar novas vías para o futuro dos montes, para o futuro dos abandonados camiños, para a creación de novos postos de traballo estables no rural, sexan os que sexan pero cada día e cada ano máis..., para a educación a través desas estruturas insuficientemente aproveitadas (algúns teleclubs das parroquias deben ser algo máis que bares...), para a colaboración e autoorganización solidaria..., iso tamén está fóra de toda dúbida (díxome onte mércores Alba, unha profesional da fisioterapia nova –podía ser a miña filla-: nós facemos o que podemos, todos debiamos poñer algo da nosa parte... Eles son un grupo, unha asociación deportiva, Os Gharnachas, que cada tanto organizan marchas polo monte, no Concello de Arteixo: uns días antes sistematicamente van en cuadrilla de vinte ou así e limpan os carreiros e camiños, e son quilómetros os que limpan, por onde van correr; fano a man ou con apeiros mínimos, unha desbrozadora se cadra; Canto tempo lle dedicas de cada vez?Pois bótalle unhas tres horas, ben suadas, que conste... Velaquí un modelo de actuación).

 (Dedicación á deusa Navia. Apareceu en Lousame, A Coruña)


Porque si,  tamén existe entre nós a solidariedade: velaí esoutro defuntiño que morreu axudando á veciña. Velaí esa cadea humana en Vigo. A min encantaríame homenaxear os habitantes solidarios da Galicia en lapas, se ben tamén penso que a solidariedade non debe facernos desprazar o xusto enfoque do problema: se hai terrorismo incendiario, como din as máximas autoridades políticas de Galicia, tamén debe haber xusta resposta: en axuda ás vítimas, en resposta aos que así delinquen, en prevención –integra política forestal, integra medios técnicos carísimos como os drons, integra corpos de seguridade e investigación talvez do SEPRONA- a nivel nacional e europeo, pois que somos parte da Unión Europea; dito doutra forma, esta catástrofe económica e ambiental non pode ficar reducida a un recuncho da información no xornal con estatísticas que nos digan que sempre arde máis en Galicia e aí se acabe a cousa, coma se a cousa non fose tema de Estado.

Perante o lume, que importante é a auga. Sempre necesitamos e necesitaremos a auga. Os nosos ancestros tiñan os seus ritos propiciatorios para impetrar a auga do ceo. Hai moita e moi importante literatura escrita sobre o tema. O artigo básico cuxa lectura vos recomendo encarecidamente é o de Fermín Bouza Brey: “Ritos impetratorios da choiva en Galiza: a inmersión dos «sacra» e os vellos cultos hídricos”, publicado no libro Etnografía y folclore de Galicia (Vigo: Xerais. 1982, pp.125-138). Aí di Bouza Brey que non se sabe con exactitude a que deuses impetraban (pedían) auga os nosos devanceiros precristiáns pero ao final cita catro: Bormánico (en Hispania Epigraphica [de libre acceso na rede] atopamos, entre outras, dúas dedicacións a este deus hídrico, cuxa raíz está en borbollón, Borbón, no castigadísimo Borbén etc., no norte de Portugal, en San Miguel das Caldas e san Xoán das Caldas, non cabe dúbida da súa vinculación coas augas quentes, que ferven), Edovio (vemos en que apareceu unha dedicación a este deus prerromano precisamente nos cimentos do balneario de Caldas de Reis), Navia (un morico, unha morea de dedicacións en Hispania.., unha preto de Porto, outra en Braga, onda a Fonte do Ídolo, outra no devastado Castro Caldelas ourensán etc.) e Deva. Case con total seguridade que había máis. En Hispania E. vemos que son moi abundantes as dedicacións ás fontes (á Fons, a Fontano y Fontana, a Fontanae sacrum...) en toda a península. Ás fontes e tamén aos ríos: documentamos dedicacións ao Durio (Doiro ou Douro) e mais ao Támega (Tameobrigo, preto de Porto, na ribeira do Douro, na confluencia co Támega: así enténdese mellor o sacrificio de polos, que recolle noutro lugar Bouza Brey, a ese río-deus). E como non, ás Ninfas das augas: nas Burgas ourensás, en Caldelas, en Baños de Bande...

 (Di Eliseo Alonso, no precioso libro "Gamelas y marineros" que os mariñeiros de Camiña eran tamén moi devotos de santa Trega: para obter ventos favorables movían unha tella da súa ermida)


Da lectura demorada do artigo citado deducimos un par de cousas: unha, que moitos dos ritos que inda facemos ou faciamos ata hai pouco en Galicia, tamén se fan noutras partes de Europa; dúas, que se facían antes do cristianismo (xa no paganismo grego se mergullaban ídolos nos ríos, como Palas Atenea ou Afrodita) e tres, que se poden distinguir entre ritos propiciatorios ou purificadores e ritos punitivos, de castigo aos deuses ou aos santos hidróforos por seren “malos” e non mandar a chuvia. A medio camiño, nunha especie de terceira vía, habería que situar o curioso rito documentado polo dominico complutense Frei Alonso de Espinosa (a súa obra Historia de Nuestra Señora de Candelaria, escrita a finais do s. XVI, fíxose moi popular e o rito é abondo citado nos estudos sobre este tema de ritos propiciatorios da chuvia; nós só estivemos unha vez na illa de Tenerife, pero chegounos para facernos unha idea da riqueza cultural que se agacha naquela parte de África, ou Euráfrica se preferides, nunca está de máis crear novos compostos; teñen un museo arqueolóxico e etnográfico digno de ser visitado, coas momias guanches, co servizo de publicacións interesante, un luxo de illa). Reproducirei o fragmento unha vez máis, traducido ao galego: “Aínda que coñecían que había Deus [os naturais da illa de Tenerife, que segundo Espinosa os guanches chamaron Achinech], a quen nomeaban por diversos nomes e apelidos, como son Achuhurahan, Achahucanac, Achguayaxerax, que quere dicir o grande, o sublime, o que todo o sustenta, non tiñan rito ningún, nin cerimonias, nin palabras con que o venerasen. Mais cando as treboadas non acudían e por falta de auga non había herba para o gando, xuntaban as ovellas en certos lugares que para isto estaban dedicados, que chamaban o berrecadeiro [baladero no texto orixinal]  das ovellas, e chantando unha vara ou lanza no chan, apartaban as crías das ovellas e facían estar as nais arredor da lanza, dando beos [do verbo bear]; e con esta cerimonia entendían os naturais que Deus se aplacaba e oía o bear das ovellas e províaos de trobóns. Digo que está a medio camiño porque propicia o ánimo de Deus mais tamén lle produce dor tanto laio, algo castiga esa dor.

 (A pedra Mazafacha, da que nós temos recollido varias lendas dos nosos alumnos coruñeses. Está no monte Xalo e vincúlase a ritos líticos propiciatorios. A foto é de Rocío da Igrexa)


Volvendo a Bouza Brey, cita unha serie longa de lugares con ritos con santos hidróforos. Aumentemos nós ese listado cun novo lugar: En Berdoias está san Pedro –é o patrón-, e en Verdeogas –pertence a Dumbría- está Santiago. O Santiago, como é matamouros, ten un sombreiro de cabaleiro e tamén a espada. E o san Pedro, como é tan vello, está calvo. E logo, cando queren que chova, levan a san Pedro a Verdeogas e hai un regato (creo que lle chaman Fampa) alí no medio do campo, á beira da estrada. Entón paran e lávanlle a calva para que lle acorde mandar a auga. E ao revés, cando queren que pare de chover, sacan o Santiago para Berdoias para que recorde que o sombreiro é para o sol. (Agradecémoslle esta información, facilitada hai moitos anos, ao noso prezado colega, xa xubilado, Jesús Barrientos, natural de Berdoias, Vimianzo, A Coruña. Vénnos á memoria aquela cantiga afonsí, na que santa María fai chover en Xerez; vexo que é a número 143 na edición de W. Mettmann; o remate ten o seu aquel: Enton a Virxen as nuves abrir / fez e delas tan gran chuvia sayr, / que quantos choravan fezo riir).

Outras formas rituais e moi arcaicas, canto á orixe, de pedir máis ou menos auga en Galicia consisten en mover unha tella ou mover unha pedra. Poñemos só un exempliño porque se non isto se convertería no conto de nunca acabar: falando de Corme e arredores, di Fraguas: Un dos costumes das mulleres dos mariñeiros era a tella da capela. Para que cambiase da chuvia para o bo tempo dábanlle a volta a unha tella e para que cambie a dirección do vento colocaban a tella do xeito apetecido (en: : Antonio Fraguas (1998): “Lenda e poesía popular nas nosas rías, no noso mar”, en Antropoloxía mariñeira. Actas do Simposio Internacional de Antropoloxía In Memoriam Xosé Filgueira Valverde. Francisco Calo (coord.). Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega).

Tedes outro bo exemplo no artigo que publicara na prensa Francisco A. Vidal (https://www.lavozdegalicia.es/noticia/barbanza/2005/04/16/ritual-san-alberte/0003_3642271.htm), co título O ritual de san Alberte. Aí fálase de ritos coas pedras no monte Xalo, pero esa ritualidade atravesa Galicia da cima ao fondo.  As concomitancias atopámolos aquí e acolá, non somos os únicos en conservar ritos ancestrais. Na América precolombina tamén usaban as pedras ou os lugares pétreos para implorar chuvia: na illa de Taquile, no lago Titicaca, había unha pedra macho e unha femia (como en moitos lugares de Galicia), pedras que foron obxecto de culto. Aí preto hai un lugar-santuario-promontorio que é un lugar predilecto para implorar a chuvia en período de grandes secas.

Non podemos rematar este escrito sen darlle as grazas á Providencia (os que non comungades con este meu pensamento podedes pensar nos astros, no fátum, no poder dos vosos bos e xenerosos desexos) pola auga caída, en forma de poalla máis que en forma torrencial. Que Ela teña sempre tendida a súa man protectora sobre esta terra (re)queimada!


(Eneas, Anquises e Ascanio, o fillo de Eneas. Obra de Bernini. Fotos tomadas de Internet)

xoves, 12 de outubro de 2017

VISITANDO



VISITANDO O BIERZO

 (Solpor)



Visitamos o Bierzo e non por primeira vez, Luis xa traballara hai anos no Instituto de Cacabelos. Boa e fértil terra. Forma un contínuum con Valdeorras, de onde vén toda a miña familia materna. O tempo de outono espléndido, non sendo con todo -e como facilmente comprenderedes vendo o nivel dos encoros nos informativos- a felicidade climática completa.

 (Cubas ou pipos do vinagre: explícanos Antonio que as da ringleira inferior son as que levan máis tempo no proceso. Son as que tocan o solo, de aí a voz "solera")

 (Artesonado, dentro dunha dependencia do Palacio de Canedo, é imitante do teito de San Francisco el Grande de Villafranca)
 
Fomos xantar un día á casa do Prada pai, no Palacio de Canedo (un pazo que fora da nobreza rural, dos Osorio, apelido que señoreou tamén nas terras de Camba), reestruturado e chamado a unha nova vida, con algún exceso desa “ruralidade” feita para que o turista experimente o bucolismo e tal, pero en conxunto moi agradable. O viño, ecolóxico, moi destacado. Miña nai comeu corvina, curioso, a que si? Despois de xantar, sobremesa demorada. Había unha voda, xa sabedes, supervisión do estilismo, comentarios meus sobre o dato: trae boa sorte ver unha voda. Para quen?, preguntou  miña irmá. Para eles e para nós, contestei tan pancha. Infusións, paisaxe ampla, ao fondo os montes Aquilanos –Roma eterna no horizonte, en fin... Había unha especie de tren que levaba visitantes polos pagos-viñedos propiedade de Prada e decidimos que coa nosa nai presente, era boa opción. Sorte que boa parte dos convidados á voda era do lugar, así deunos tempo a pillar a derradeira viaxe do día e permitiunos observar desde certa altura magnífica o solpor: aló lonxe as Médulas, a aqueste lado Castro Ventosa, naqueloutro ángulo, o Sil e alén del, Valdeorras... Fermosísima terra roxa. A de Sarmiento, a terra astur, a dos guigurros, ao leste Compostilla, que algún autor asimila á Calóbriga prerromana (vén a mente a igrexa da Rúa Vella, a do santo Estevo onde se conserva a pétrea inscrición do guigurro calubriguense...[ [L(ucio)] Pompeio L(uci) f(ilio) / Pom(ptina) Reburro Fabro / Gigurro Calubrigen(si) / probato in coh(orte) VIII pr(aetoria) / beneficiario tribuni / (...)]. A miña irmá discreparía con esa identificación. Diría máis ben que a vella Calobriga está onde agora está a Pobra, preto do Barco. Algún día oínlle dicir que se corresponde con Calabaceiros, tamén en Valdeorras. Mira ti que se había máis dun lugar chamado así... Porto-Calem, Calóbriga, Callobre, a Gallaecia ancestral. O condutor-guía chámase Antonio (coma o bisavó, o avó, o pai...; asegura que se ten un fillo non o chamará Antonio, eu protesto, pois é ben bonito o nome) e pasará á historia dos meus seres humanos favoritos: vaia amor pola súa terra! Paradigmático. Con que sinxeleza e coñecemento de causa, con que naturalidade exenta de énfase falaba... E canto sabía. Comentei eu que aqueles topónimos en -el (Cornatel, onde está o castelo noutrora en ruínas –cando eu embarazada do meu primoxénito o visitei da man de Luís-, agora renovado, rodeado iso si de restos de terra queimada, reseca, desértica case...; Paxariel...) eran ou parecían ser mozárabes, contestou que non lle estrañaba porque por acó viñeran desde o sur e recordou o artesonado de san Francisco el Grande de Villafranca.

 (Conatel)

 Falando logo das riquezas do Bierzo contaba:  Estiven vivindo trinta anos en Cataluña e sei o que digo: alí se fan algo son os mellores niso: se fan viño, fan o mellor viño; se fan aceite, fan o mellor aceite, pero aquí no Bierzo facemos e aproveitamos todo: o viño, o porco, o vinagre, os pementos, a horta, e todo é bo. Pois sabes que che digo, Antonio? Que oxalá teñas fillos e poidas transmitirlles do teu saber. Aínda quixen turrarlle un pouquechiño máis da lingua. Menteille o Lago de Carucedo. Non saberás ningunha lenda? (Coméntovos: hai moitos anos escribira algunhas páxinas sobre a presenza de Roldán en Galicia e lera sobre a existencia dentro dese lago –moi vinculado á materia de Francia, a de Carlomagno e os doce pares, que nos chega polo Camiño francés ou de Santiago- de cousas pertencentes a algún dos míticos francos; alí escribín: “digamos que a tradición berciana do lago Somido refire que nel xace a espada de Roldán: dato este curioso, ausente da versión de Oxford: aí a sorte que corre Durandarte é escura, pero noutras versións –no Ronçasvals occitáncio, por ex.- a espada é guindada a un lago”; e noutro lugar do mesmo artigo: “E hai unha tradición no Bierzo segundo a que no fondo do lago de Somido descansa o barrilete de Oliveros -en D. Gustavo López, Las Médulas. León: Nebrija, 1980, p. 151-, onde, como se sabe, tería gardado o bálsamo de Fierabrás”; agora comprenderedes mellor a miña fonda curiosidade). Antonio dixo: Ah, de por alí son eu [non estou xa segura, mágoa!, pero xuraría que dixo de Villardepalos]... Agora volve haber anguías, e volven aparecer no río... Antes había moitas pero desapareceran... Lendas non sei pero o que si sei é que o meu tataravó buscaba un cabaliño de ouro que se sabía que estaba soterrado nun castro; na miña familia dise que o meu tataravó pasou toda a vida buscando o cabaliño de ouro. –E encontrouno? –Non o encontrou pero gastou moito tempo buscándoo. A carón de cada ringuileira de cepas había no cabo unha roseira. A miña irmá preguntou: É polas pragas? Era, si. As roseiras e as cepas son atacadas polas mesmas pragas, pero a roseira anticípase. Uns vinte días antes de que sexa atacada a viña xa sabemos o que virá polas roseiras e podemos prever. Ao día seguinte, domingo, xantamos en Cacabelos, na casa de Prada filla (entre nós: a raza mellora, a cociña -polo menos desta vez- encontreina superior). Tras o xantar había que pensar no regreso. Non deu tempo a pasear pola ribeira do Cúa, onde noutrora vivira Luís. Incluso chegara a pintar os chopos espidos do inverno... Tamén visitaramos o castro de Ventosa, onde os estudosos (así se dá por seguro, por exemplo, neste libro de Ronald N. Walpole, The Old French Johannes Translation of the Pseudo Turpin Chronicle, publicado pola Universidade de California en 1976) afirman que hai que situar a Ventosa do Pseudo Turpin, un lugar alto e ventoso, en que ventea, desde logo.

 (Terra roxa. Sangue guigurro. A avoa valdeorresa cos netos coruñeses)

xoves, 5 de outubro de 2017

A NOSA CASA



A NOSA CASA


AS GRANDES DAMAS DO ENSINO


Mª José Martínez Girón.

(María José Martínez Girón, segunda directora na historia do Instituto Eusebio da Guarda, catedrática de francés)
Imos coa segunda entrega desta serie dedicada ás grandes damas do ensino que pasaron pola nosa casa. Hai moitas, esa é a verdade. Sabede que neste fermoso capítulo podemos falar en termos semellantes a aqueles que recitabamos a propósito da multiplicación: a orde de factores non altera o produto. A oportunidade de falarmos hoxe de María José Martínez Girón vén dada pola recente lectura da súa tese de doutoramento. Logo toma ela a palabra a ese respecto. Primeiro ídesme permitir que vos relembre un par de datos sobre a súa vida en relación co noso Instituto. No que nós sabemos, só houbo en 125 anos de historia do Instituto da Guarda tres directoras. María José Martínez Girón foi a segunda. Primeiramente xa fora Vicedirectora, sendo Elisardo López Varela, catedrático de Lingua Galega e Literatura, o Director. Este período de vicedirección comprendeu desde o curso 2002-03 ata o curso 2005-06, en que inicia o novo período como Directora. Exercerá o cargo ata o curso 2008-09. Cando se publica o libro O Instituto da Guarda da Coruña. 125 anos de historia (editado pola Deputación Provincial da Coruña, no ano 2016), Mª José M. G. elabora un artigo titulado precisamente “Os directores do Instituto Eusebio da Guarda”. 

 (Foto que ilustra o artigo citado da autoría de Mª J. Martínez Girón: como ela investigou, sabemos que no equipo directivo de Díaz Grande, quen fora director nos anos 20 do século pasado, e dirixía o centro no curso 1935-36, había personaxes de grande altura intelectual como Gonzalo Brañas ou Fermín Bescansa)


Grazas á súa iniciativa empezaron a celebrarse a principios dos anos noventa os actos de graduación dos alumnos que rematan a etapa da educación secundaria: estes actos, con discurso dun profesor que representa o claustro, durante décadas viñan tendo lugar no salón de actos do centro, ata que o número do alumnado obrigou á Dirección, por razóns de espazo, a procurar fóra do edificio un auditorio de maior capacidade. María José Martínez Girón foi tamén a organizadora do Maratón de Lectura Solidario que se celebra no Instituto durante todo un día: alumnos, pais e profesores lemos ininterrompidamente ao longo da xornada e contribuímos cunha dádiva que se entregará, unha vez xuntadas todas, á Cociña Económica coruñesa. O primeiro Maratón, como relembraredes os que seguides o blog, tivo lugar o 24 de febreiro do 2014.

 (María José M. G. no centro da imaxe. Foto oficial, nas escaleiras principais do Instituto, da promoción do curso 2003-2004, promoción na que se graduaron algúns dos nosos fillos)


Tras xubilarse ao cumprir sesenta anos, María José puido, por fin, dar remate á súa tese. Dámoslle o noso parabén. Longos anos e moitas publicacións, velaquí o noso desexo. Vexamos agora as súas palabras:

 (María José aparece aquí rodeada de colegas: celebrábase o 150 aniversario de Instituto provincial coruñés)

 :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::


Lectura e defensa da miña tese de doutoramento


María José Martínez Girón



            O pasado día 7 de setembro foi unha data moi sinalada pra min, foi o día no que despois de varios anos vin cumprido un soño que comezara cando rematei a miña carreira de licenciada en Filoloxía Románica, especialidade de Francés: facer a miña tese de doutoramento.

            É curioso pero todos os nervios que sentín os días anteriores desapareceron cando me atopei no Salón de Graos da Facultade de Filoloxía da Universidade da Coruña. A miña familia e moitísimos amigos dábanme ánimos coa súa presenza e cando chegou o tribunal e comezou un dos actos más solemnes da vida académica puiden desfrutar verdadeiramente a pesares de que cando comecei a miña voz non era moi forte, pero de seguido collín confianza e pasei a falar do que foi o meu traballo dos oito últimos anos: un estudio da obra dun frade beneditino do mosteiro de Montserrat chamado Fray Antonio Castell, obra editada no ano 1592 e titulada “Theórica y práctica de boticarios”.

            Poderíaseme preguntar que fai unha profesora de francés cun texto na meirande parte farmacolóxico e do século XVI con todas as dificultades que iso implica, e a resposta é que o mérito é do meu director de tese o profesor José Ignacio Pérez Pascual, que me brindou a posibilidade de ampliar os meus coñecementos sobre lexicografía ao mesmo tempo que me adentraba nun mundo case totalmente descoñecido pra min.

            Canto máis me implicaba mellor vía que o traballo resultaba verdadeiramente fascinante: o autor resulta practicamente descoñecido, o único que sabemos del é que foi boticario dos mosteiros de Montserrat e de san Bieito o Real de Valladolid e que acadou a incrible idade (inclusive pra nós) dos 104 anos; chegaban peregrinos a Montserrat coa única finalidade de tocalo e comprobar que realmente estaba vivo.

            En canto á obra, somentes existen seis exemplares coñecidos en todo o mundo e esta rareza xustificaba por ela mesma o meu traballo.

            O autor deixa patente no transcurso da Theórica unha fina e sutil ironía, cando di, por exemplo que tal receita é tan doada de facer que “Hasta una mujer podría hacerla, cuanto más los boticarios.”, ou cando reprende aos boticarios as súas malas artes botando menos cantidade do que teñen que facer, por avaros,  ou empregando materiais de menor calidade.

            Existen receitas moi suxerentes como a da “Theríaca” atribuída ao rei Mitrídates do Ponto, que como tiña medo de ser envelenado ía tomando ano tras ano pequenas cantidades de velenos co cal resultou  inmune a todos, e cando un rei inimigo conquistou o seu reino quixo morrer antes de acabar nas súas mans e, non podendo facer uso dos velenos -ninguén podía matalo-, tivo que mandar que un escravo o apuñalase pra obter unha morte digna.

            Avanzando no estudo da obra descubrín, aquí foi importantísima a axuda do meu director, que existían excesivos paralelismos coa obra dun médico francés contemporáneo de Castell e que fora moi recoñecido na súa época: Brice Bauderon, quen escribira unha obra “Paraphrase sur la Pharmacopée” , editada en 1588 e que foi coñecida sen dúbida ningunha por Fray Antonio Castell. Os dous estudaron na Universidade de Montpellier e cando analicei máis en profundidade a obra de Bauderon puiden concluír sen dúbida que a Theórica era en realidade unha tradución moi fiel da obra francesa. Chegados a este punto axudáronme moito os meus coñecementos da lingua francesa pra detectar galicismos tanto no léxico como na sintaxe.

            Case resultou unha novela de detectives: achar que unha obra de prestixio e moi recoñecida na súa época pola comunidade científica era en realidade o resultado dun plaxio. Mais no honor da verdade, Castell ten peculiaridades na súa obra das que carece Bauderon, como eses ditos irónicos e as citas á sabedoría popular e o achegar a España unha obra de tan grande importancia.

            Rematada a miña lectura e defensa e os comentarios que sobre a tese fixeron os membros do tribunal: non teño máis que palabras de agradecemento pra eles, saímos para fóra agardando pola súa deliberación. Bicos de todos! Canta emoción neses intres! Voltamos a entrar e postos en pé escoitamos a cualificación outorgada polo tribunal: Sobresaínte cum laude. Remata deste xeito o que fora o traballo de moitos anos da miña vida e a palabra que vén á miña mente é unha soa: agradecemento; teño tanto que agradecer!









                                               María José Martínez Girón